8-րդ դասարան

 Թատրոն  

Թատրոնը ( թարգմ. տեսարանների վայր, տեսարան) արվեստի ճյուղ է, որտեղ արտահայտման հիմնական միջոցը դերասանն է, ով կիրառելով թատերական տարբեր հնարքներ, գործողությունների միջոցով հանդիսատեսին է հասցնում այն, ինչ կատարվում է բեմի վրա։ Որպես դերասան կարող է հանդես գալ ինչպես մարդը, այնպես էլ օրինակ տիկնիկը, կամ էլ ինչ-որ առարկա, որին ղեկավարում է մարդը։ Թատրոնը համարվում է ամենաազդեցիկ գործիքը, որով կարելի է ներգործել մարդու վրա, քանի որ հանդիսատեսը, տեսնելով այն, ինչ կատարվում է բեմի վրա, նույնացնում է իրեն այս կամ այն կերպարի հետ, որի արդյունքում էլ տեղի է ունենում ինքնամաքրում:
Թատրոնի հիմնական անձնակազմի մեջ մտնում են ռեժիսորը, դերասանները, դիմահարդարները, լուսավորողները, հսկիչները,բեմանկարիչները և այլն։

Անտիկ թատրոն

800px-Phlyax_scene_Louvre_CA7249
Տերը (աջ) և նրա ծառան (ձախ) ներկայացման մեջ, մ.թ.ա.350/340

Թատրոնն առաջացել է Դիոնիսոսին նվիրված առասպելների բեմադրություններից։ Այն ժամանակներում հայտնի էր պիեսների 2 ժանր՝ ողբերգություն և կատակերգություն և երկուսն էլ ունեին դիցաբանական կամ պատմական բովանդակություն։ Բոլոր դերերը խաղում էին տղամարդիկ։ Դերասանները (ի սկզբանե բեմում կար 2 դերասան, երրորդին ավելացրեց Սոփոկլեսը) հանդես էին գալիս վիթխարի դիմակներով և պլատֆորմներով։ Բեմական ձևավորումներ չկային։ Կանանց ոչ միշտ էր թույլատրվում հաճախել թատրոն, հատկապես կատակերգությունների, և, որպես կանոն, տղամարդկանցից առանձին էին նստում։ Հին Հունաստանում դերասանի մասնագիտությունը պատվաբեր էր համարվում, իսկ Հռոմեական կայսրությունում՝ ամոթալի։
Այդ ժամանակների հայտնի դրամատուրգներից էին Էսքիլոսը, Սոփոկլեսը, Եվրիպիդեսը, որոնք համարվում են հունական ողբերգության հայրերը, Արիստոփանեսը՝ կատակերգության հայրը։ Հռոմում հայտնի էին Պլավտոսը, ով կատակերգություններ էր գրում և Սենեկան, ով մշակում էր Եվրիպիդեսի ստեղծագործությունները։
Այդ ժամանակաշրջանի հայտնի պիեսներից էին՝ «Պրոմեթևսը շղթայված», «Էլեկտրա», «Օրեսթեա» տրիլոգիան, որոնցից շատերը դեռևս շարունակվում են բեմադրվել։
Հին Հունաստանում դրամատուրգները մարզիկների պես մրցում էին միմյանց հետ, և այստեղ հաշվի էր առնվում հասարակության կարծիքը։ Սոփոկլեսը ոչ մի անգամ վերջին տեղը չի զբաղեցրել այս մրցումներում։

Անտիկ Թատրոնի կառուցվածքը.

4    filename-anti4en-fantastika 1aTheatre-Antique-dOrange-big images (4)

Այն կազմված էր 3 մասից. 1.Օրխեստրա 2.Թեատրոն 3.Սկենե
Օրխեստրա դերասանների,երգչախմբի և ստատիստների գործողության վայրն է:
Օրխեստրայի մոտի նստատեղերը նախատեսված էին քրմերի համար:
Հանդիսատեսի համար նախատեսված էր թեատրոնը:
Սկենե թարգմանաբար նշանակում է վրան և նախատեսված է դերասանների հանդերձանքների համար: Այս շինությունը ուներ 2 կողմնային ելքեր և մեկ կենտրոնական:Կողմնային ելքերը կոչվում էին պառասկեմիներ և տանում էին դեպի օրխեստրա:Սա միակ վայրն էր,որը ծածկ ուներ:

Հին հռոմեական թատրոնի դիմակներ, և դերասաններ

images (7)images (8)tumblr_inline_n432568Ad81sclisk

download (1) image_1797-Halcyon-Days images (2) images (3) images (5) MosaicoVerdiales romans-theatre-ver2

Միջնադարյան թատրոն

Միջնադարյան թատրոնը ձևավորվել է 10-11-րդ դարերում՝ լատինական սկզբունքներով, սակայն չի հանդիսացել անտիկ դրամայի շարունակությունը։ Թատերական գործողությունները՝ ժեստերը, ձայնային էֆեկտները, զգեստափոխումները սերել են գիստրիոններից՝ շրջիկ դերասաններից, կատակերգակներից,  (ժոնգլյոր, ) ֆրանսերեն է. նշանակում է կատակաբան, զվարճաբան
Թատրոնի հնագույն ձևը դա Զատկի բեմականացված ծիսակատարությունն է (Ludus paschalis), որի հիմքը երկխոսությունն էր, որը երբեմն բառացիորեն կրկնում էր պատարագակարգը։ Պատարագային բեմականացումների վայր ծառայել է եկեղեցու տարածքը, և միայն 13-րդ դարում են ներկայացումները սկսում բեմադրել հրապարակներում։
Սուրբ Նիկողայոսի տոնից հետո բեմադրվում են ներկայացումներ, որոնք չունեին պատարագային ուղվածություն։ Ներկայացումներում հանդիսատեսին ներկայացվում էր տարածված լեգենդների կերպարների հետ կապված տարբեր իրադարձություններ։13-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսում են բեմականացնել ամեն ինչ՝ Աստվածաշնչի պատմությունները, «Աղվեսի մասին վեպը»,Ջիովաննի Բոկաչոյի թարգմանված վեպերը։

Թատրոնի տեսակները

Դրամա

Դրաման արձակի յուրահատուկ տարատեսակ է, որը ներկայացվում է բեմականացումներում։«Դրամա» անվանումը որպես ներկայացման յուրահատուկ տեսակի անվանում, օգտագործվում է 19-րդ դարից։ Դրամա է կոչվել այն ներկայացումը, որը տարբերվում էր կատակերգությունից և ողբերգությունից, օրինակ՝ Էմիլ Զոլայի «Թերեզ Ռաքեն» (1873 թ.) և Անտոն Չեխովի «Իվանով» (1887 թ.) ստեղծագործությունները։  Ուիլյամ Շեքսպիրի «Համլետ» և Սոփոկլեսի «Էդիպուս արքա»ողբերգությունները (մ.թ.ա.429թ.) դրամայի գլուխգործոցներն են համարվում,  իսկ ժամանակակից գործերից՝ Յուջին Օ’Նիլի 1956 թվականին գրված «Երկար օրը գնում է գիշեր»-ը

Երաժշտական թատրոն

Երաժշտությունը և թատրոնը հնագույն ժամանակներից ի վեր սերտորեն փոխկապակցված են միմյանց հետ, օրինակ՝ աթենքյան ողբերգությունը պարային դրամա էր, որ բեմադրվում էր երգչախմբի կատարմամբ (ներկայացման մեջ հնչում էր ավլոս երաժշտական գործիքը, որը նման է ժամանակակից կլարնետին):Արդի երաժշտական թատրոնը ներառում է իր մեջ երաժշտություն, երկխոսություն և պար։ Այն առաջացել է 19-րդ դարի վերջերին և 20-րդ դարի սկզբներին հայտնի ժանրերից՝ կոմիկական օպերայից (հատկապես Ջիլբերտ և Սալիվան), վարիետեից (թատրոն, որի խաղացանկը բաղկացած է թատերական, երաժշտական և կրկեսային ժանրերի ներկայացումներից):  20-րդ դարի մյուզիքլներից և 1920-30-ական թվականների կատակերգություններից հետո մյուզիքլները ձեռք բերեցին ավելի դրամատիկ ուղղվածություն։ Վերջին տասնամյակների հայտնի մյուզիքլներից են «Իմ հրաշալի լեդին» (1956թ),  «Մազեր» (1967թ), «Մերժվածները» (1980թ), «Օպերայի ուրվականը» (1986թ)։

Կատակերգություն

Կատակերգություն, կոմեդիա,  գրական-դրամատիկական ստեղծագործության տեսակ, որտեղ գործողությունը, բնավորությունները, հանգույցը, հանգույցի լուծումը ներկայանում են ծիծաղելիի սահմաններում և ներթափանցված են կատակերզականությամբ։Այն թատերական ներկայացումները, որտեղ որպես պատմություն պատմելու միջոց օգտագործվում է հումորը որակվում են որպեսկատակերգություններ։ Սա ներառում է թե «Բոինգ-Բոինգ» ժամանակակից ֆարսը, և թե «Ինչպես կուզեք» դասական ներկայացումը։ Այն թատրոնը, որը սառը, վիճելի և արգելված առարկաները դիտավորյալ արտահայտում է հումորի միջոցով, կոչվում է սև կատակերգություն (սև հումոր)։

Ողբերգություն

Ողբերգությունը դրամայի յուրահատուկ ձև է, որը պատմականորեն եզակի և կարևոր դեր է խաղում արևելյան քաղաքակրթության ինքնասահմանման մեջ։ Այս ձևը հաճախ օգտագործվել է պատմական շարունակականության և մշակութային ինքնության վրա զգալի ազդեցություն թողնելու համար՝ ինչպես Ռայմոնդ Ուիլյամսն է գրել․ «Հույները և Ելիզավետականները մի մշակութային ձևի մեջ, Հելլենները և քրիստոնյաները ընդհանուր գործունեության մեջ»։  2500 տարի առաջ Աթենքի թատրոններում   ողբերգությունների ստեղծումից, որոնցից պահպանվել են Էսքիլոսի, Սոփոկլեսի և Եվրիպիդեսի աշխատանքների մի մասը միայն, Ուիլյամ Շեքսպիրի, Լոպե դե Վեգայի, Ժան Ռասինի և Ֆրիդրիխ Շիլլերի եզակի ստեղծագործություններից մինչև Յոհան Ստրինդբերգի ժամանակակից նատուրալիստական ողբերգությունը, Սեմյուել Բեքեթի՝ մահվան, կորստի, տառապանքների վերաբերյալ արդիական մտքերը, Հայներ Մյուլլերի՝ ողբերգական կանոնի պոստմոդեռնիստական ստեղծագործությունները, ողբերգությունը պահպանվել է որպես մշակութային փորձարկման, պայքարի, փոփոխությունների կարևոր միջոց։

Advertisements